Vers talent: Lisa Ijeoma

Even onverwacht als Lisa Ijeoma schilderkunst ging studeren, kwam ze daarna in de opleiding texielkunst terecht. Het langzame medium beviel haar wel, alsof ze een universum nodig had met genoeg tijd en ruimte om zware onderwerpen zoals racisme, trauma, angst en misbruik te verbeelden. ‘De technieken die ik gebruik, vereisen een traagheid, waardoor ik echt moet stilstaan bij mijn gedachtenproces.’

Foto: Evenbeeld

Bij sommige kunstenaars vloeien atelier en woonplek organisch in elkaar over, anderen houden van een afgesloten cocon. Lisa verkiest het tweede, maar dan wel een cocon met veel gelijkgestemde zielen. Ze heeft een studio in Atelier 7 in Gent en geniet duidelijk van de bedrijvigheid die een groepsatelier met zich meebrengt. ‘Binnenkort verhuis ik zelfs naar een andere ruimte binnen hetzelfde gebouw, die ik zal delen met mijn goede vriendin en textielkunstenares Paulien Jans’, vertelt ze enthousiast.

Lisa kent Paulien al van de opleiding schilderkunst, want het pad naar textielkunst opende zich pas later. ‘Ik had zelfs nooit gedacht dat ik een kunstopleiding zou volgen. Ik wilde psychologie studeren, of archeologie. Ergens sluimerde wel de droom om naar de kunstacademie te gaan, want ik had altijd naschoolse tekenlessen gevolgd, maar ik geloofde niet dat ik zou slagen voor het ingangsexamen. Mijn mama heeft me een duwtje moeten geven om het op zijn minst te proberen. En toen bleek dat ik geen plan B of C nodig had, want ik was toegelaten.’

‘Op dat moment leek het een impulsieve beslissing, maar achteraf is het duidelijk dat ik schilderkunst moest gaan studeren. Met de kennis die ik over mezelf en de wereld verworven heb, zie ik mezelf niets anders doen. Kunst is een vorm van rebellie, het is een manier om na te denken over de menselijke psyche: al mijn interessevelden komen erin samen.’

Toch bleek die toelatingsproef nog maar het begin van een zware opleiding. ‘De eerste drie jaren waren heel moeilijk. Ik werd er geconfronteerd met grote levensvragen, zoals ‘wie ben ik?’, ‘wie ben jij?’, ‘wat is kunst?’, maar ik had nog geen kritische blik ontwikkeld. Ik had geen antwoord wanneer de docenten vroegen waarom ik een werk had gemaakt.’ Alsof de bal eerst vaart moest krijgen, begonnen de ideeën wel te stromen in haar master. ‘Ik ben toen heel veel beginnen te schilderen, van ’s ochtends tot ’s avonds, meer dan alle jaren ervoor. Zo maakte ik in die periode een reeks zelfportretten. Toen wist ik nog niet waarom, maar het was logisch: ik ging op zoek naar representatie, naar wie ik ben.’

‘En toch: na de master bleef ik achter met een leeg gevoel. Is dit wat ik ga doen? Moet ik voor de rest van mijn leven gaan werken? Dat voelde niet juist en daarom begon ik aan een educatieve master, want de drang om mensen dingen bij te brengen en interessante dialogen aan te gaan was er wel. Maar al in die eerste les zag ik dat er heel veel moest veranderen in het klassieke, Vlaamse onderwijs. Ik voelde dat het niet mijn moment was om leerkracht te worden. Ik zou er depressief worden.

Gelukkig kwam collega-kunstenaar Thomas Renwart met de verlossende woorden: ‘Waarom ga je niet nog een ander medium uitproberen? Waarom geen textiel?’ Het was alsof er allemaal tandwielen in elkaar klikten in mijn hoofd. Binnen een tijdspanne van vijf uur was ik zo goed als ingeschreven.’

Foto: Evenbeeld

‘Als ik een werk maak, heb ik het gevoel dat ik iets móet vertellen. In die zin heeft mijn kunst een activistische kant. Ik ben geprivilegieerd, want ik kan kunst maken, heb twee masters en kan vlot uit mijn woorden komen. Daardoor heb ik het gevoel dat ik een spreekbuis moet zijn voor de mensen die niet de kracht of de positie hebben om te spreken. Anderzijds ben ik opgegroeid met een witte mama in een witte, Vlaamse omgeving, waarin mijn Nigeriaanse papa niet zo vaak aanwezig was, waardoor ik soms een impostersyndroom ervaar. Alsof mijn stem minder belangrijk is, omdat ik mijn culturele identiteit minder van thuis uit heb meegekregen.’

‘Ik geloof dat je werk inherent vasthangt aan jezelf, aan de manier waarop jij de wereld ervaart. Toch probeer ik dat ook breder te trekken. Ik werk met trauma’s waarmee ik zelf te maken heb gehad, maar trauma is een parapluterm voor een collectieve en zelfs intergenerationele pijn. Trauma gaat over tijd en generaties heen, waardoor het een status krijgt van allesoverstijgend en zelfs spiritueel of hoopgevend. De pijn die mensen van kleur al vierhonderd jaar voelen zorgt voor een enorme verbondenheid. Al blijft het wel pijn.’

Mijn werk is bijna altijd een reactie op een beeld dat ik heb gezien. Zo werd ik na de moord op George Floyd van alle kanten gebombardeerd met harde beelden, op sociale media, op mijn nieuwsfeed, in het straatbeeld. Dat vond ik heel confronterend. Bovendien werden de foto’s uit hun context gehaald. Het maakte het lijden sensationeel en triviaal. Als reactie daarop heb ik een reeks patchworks gemaakt die de plaatsen afbeelden waar mensen van kleur het leven gelaten hebben in contact met autoriteiten. De personen zelf heb ik daarin bewust weggelaten, zodat die plekken iets universeels krijgen. Ik wilde tonen dat geweld eindeloos is.’

Op een andere manier was de video ‘Les mains négatives’ van Marguerite Duras een startpunt voor haar werk. In de video volg je een auto die door Parijs rijdt, van de nacht tot het ochtendgloren, vergezeld door de stem van Duras, die vertelt over rotsschilderingen in de Magdalenische grotten. ‘Die video blijft nazinderen en ik merk dat een groot stuk van mijn werk eraan is gekoppeld. Zo gebruik ik vaak donkere kleuren omdat de overgang van dag naar nacht, en omgekeerd, me erg aanspreekt. Het zijn kleuren die de wereld heel mooi, maar ook beklemmend maken.’

Ook op dit moment zit er een beeld vast in Lisa’s hoofd waarmee ze aan de slag wil gaan: het schilderij ‘Where do we come from? What are we? Where are we going’ van Paul Gauguin. ‘Ondanks zijn racistische kijk op de Ander blijft dit werk me bij. Het is een geladen schilderij dat verschillende thema’s bundelt: van de geboorte tot het hiernamaals.’

Foto: Evenbeeld

BIO
°1997
Woont en werkt in Gent.
tudeerde textielkunst aan LUCA School of Arts in Gent en legt daar momenteel de laatste hand aan haar masterproef.

Auteur
Maya Toebat